A praia estaba bonita aquela mañá de setembro cando cheguei a Santa Comba. Como era cedo, fun o primeiro en marcar a fina area da praia coas miñas pegadas. A marea baixa e a brisa agradable invitaban a percorrer os case dous quilómetros do areal solitario, fóra xa das aglomeracións do verán.

Empecei a camiñar mentres os primeiros raios de sol da mañá me quentaban as costas. Parei para xirarme e admirar a vella ermida da illa cando, de súpeto, sen sentir ningunha voz, notei que alguén me chamaba:

—Pss! Pss! Ei!

Como é isto? Estaba só na praia, non había máis son que o das ondas do mar, pero sentía na miña cabeza que alguén me chamaba!

Sen saber por que, mirei abaixo cara á area que tiña aos meus pés e vin algo que refulxía cando a auga do mar se retiraba. Agacheime intrigado, e a medida que me achegaba, sentía as chamadas máis fortes na miña cabeza. Ao principio era unha especie de asubíos, pero cando collín aquela pequena pedra, decateime de que era un ollo vidal o que me estaba a falar a min!

—Por favor ho, móvase que me está pisando de verdade!

Quedei pasmado con aquilo que collera por unha pedriña. Visto de preto, máis ben semellaba un fósil dun par de centímetros, cunha cara branca plana marcada por unha liña en espiral e pola outra un suave relevo de fermosa cor laranxa.

Pero o asombro por atopalo e as preguntas que me facía sobre o que me estaba a pasar non tiveron tempo a formularse: de novo sentín algo na miña cabeza.

—Non se asuste, ho, que non é para tanto! Eu son Anselmo, o ollo vidal. Igual non sabe que os ollo vidais non somos fósiles como cre a xente, senón a porta da casa da Bolma. Que é a Bolma, di? Ai raio, así que non o sabe.

—En fin! —suspirou Anselmo— debe saber que se trata dun fermoso molusco gasterópodo do mar, ou sexa, un caracol mariño. Eu funlle algo así como a porta da casa dun destes caracois.

—Para, para un intre, papagaio de praia! Xa non me pregunto como pode falar unha pedra, senón como pode falar tanto!

Unha punzada no centro da miña cabeza fíxome calar de inmediato. Logo, algo me fixo saber que ía ser informado de como e por que chegara o tal Anselmo ata as miñas mans.

—Eu protexín durante moito tempo ao meu amo, o caracol, das ameazas de moitos inimigos feroces das profundidades mariñas.

—Mais un día de forte chuvieira, un pedrolo dun cantil veciño desprendeuse e arrolou ata a beira do abismo caendo ao mar cun gran chof! Rapidamente mergullouse na auga, con tan mala sorte que rompeu a branca e fermosa cuncha do meu amo, facéndoa anacos.

Mentres o ollo vidal me contaba o acontecido non puiden deixar de pensar nos perigos que agacha unha paisaxe tan fermosa.

—Así quedei milagrosamente enteiro —continuaba co seu relato o ollo vidal— deixado á sorte das correntes e as mareas. Non se imaxina as penalidades que tiven que pasar dende entón! As areas ocultábanme primeiro, e ao pouco unha marusía levábame de novo á superficie do fondo; os abaneos do mar batéronme contra as pedras do cantil, rabuñándome a miña bonita superficie branca e laranxa... que desastre!

Lentamente xireino entre os dedos e puiden ver algunha raia mancando a redondeada cara laranxa. Polo demais estaba enteiriño, inda que os teño atopado rotos: Anselmo tivo moita sorte!

—Un día, a rede dun pesqueiro de arrastre subiume á superficie cunha chea de estrelas de mar, ourizos, un centolo, algas, peixes e que sei eu. Cando cheguei enriba, dous mariñeiros separaron o peixe e marisco que lles valía e botáronos aos demais pola borda. Non durou moito, pero foi emocionante porque ao fin puiden ver o que hai fóra da auga.

O relato lembroume o meu asombro das miñas primeiras veces cunhas gafas de mergullo: que descubrimento foi o que vin baixo a superficie! Entendín ben a Anselmo.

—Vin aos homes e ás gaivotas de preto. A verdade é que non me gustaron moito nin uns nin outras, agás unha cría de home que estaba na cabina do barco. Era un pequeno rapaz de cabelo roxo, e mantiña firme a caña do temón mentres o home máis vello lle dicía: fillo, un pouco máis a babor! mentres me collía entre unhas algas, botándonos ao mar pola popa do barco.

—Mentres caía lentamente ao fondo, ía eu pensando que distintos somos nós, os moluscos, dos homes e das gaivotas.

Uns e outras levan unha presa tola indo dun lugar a outro. As gaivotas semellan voar soas, pero non acabo de entender ben o dos barcos, que desde logo non son homes. Iso si, moitos van deixando tras de si un ronsel de líquidos que manchan a auga: unha peste.

E todos fan un ruído moi grande; xa os sintes chegar de moi lonxe e non os perdes ata que viran cabo Prior ou chegan a Valdoviño. Éche unha leria, pois unha das cousas que máis nos gustan aos moluscos é o silencio do mar. Certo é o mar tamén ten os seus ruídos: o bruar nas fortes marusías meten moito medo!

Mentres falaba Anselmo, eu lembraba as noites de temporal, nas que os mariñeiros maldín por estar en terra sen poder pescar, e se están no mar as súas mulleres angustiadas rezan pola súa volta.

—Como lle conto —volvía falar o falangueiro— pasei por moitas cousas despois de desprenderme da cuncha do meu amo. Tenme que comprender, foi un cambio moi duro pasar do meu oficio de porteiro e gardián da miña casa a ser unha peza máis deste barullo do fondo mariño cheo de pedras, cunchas rotas, areas, algas, restos de barcos e outras cousas dos homes.

—Lémbrome —dicía sen descanso— do tempo que pasei a carón dunhas pedriñas. Unha era un anaco de vidro dunha botella botada pola borda por un mariñeiro, rota polo mar e puída polas areas. O resultado foi un fragmento de vidro verde claro, o máis presumido e falador que coñecín nunca. Encantáballe dicir que o fabricaran na mellor fábrica de botellas de vidro de todo o país, e que o proceso tardara máis dunha hora, dende que se fundiu ata que saíu limpo e brillante para a fábrica de cervexa. Todos estabamos fartos de escoitar ao vidro presumido, ata que unha pedra parda que tiña a carón —a máis calada de todas—, cansa xa de tanta fachenda, contou para todos —mais mirando moi fixo ao vaidoso anaco de vidro— que ela viña dos cantís do Casal, aló no fondo da praia de Ponzos, e que se formara hai moitos millóns de anos, cando a Terra era noviña. Cando o vidro sentiu falar de millóns de anos, quedou calado, e ao pouco tempo deixamos de velo.

—Anselmo, agora que falas de Ponzos, como é que te encontro en Santa Comba? Todos sabemos que os ollos vidais soedes aparecer entre as areas da praia veciña...

—Certo é. Case sempre as correntes nos deixan en Ponzos, mais o mar móvese moito: agora nos cobre de area, logo nos destapa. Ata houbo un ano que sacou toda a area da praia, nin os máis vellos lembraban tal cousa! E poucos, moi poucos ollos vidais somos quen de ir máis aló do Gaivoteiro e pasar entre Os Porcos e a Pedra Alta ata chegar a Santa Comba, hai que ter un pouco de maña...

—Bo, bo, díxenlle eu tentando de parar tanta conversa— pero que podo facer eu por ti? Eu viña dar un simple paseo pola praia...

—Pois pode facer, e moito, porque debe saber que o soño de todos nós é rematar cunha moza xeitosa, engalanándoa convertidos en anel ou pendente.

Vaites, pois si que son presumidos estes ollos vidais, pensei eu de contado, pero un asubío interrompeume de novo.

—Non pense mal, de presumidos nada, o que pasa é que co bonitos que somos é unha mágoa estragarnos polo fondo do mar, cando podemos estar paseando pola rúa Real ou mesmo por Amboaxe, levados nun dedo como anel ou pendurados dun pescozo en dourado colgante.

—Pois ben mirado, ¿sabes que tes razón? Mira, por min non ha de quedar: vouche levar comigo e, mira ti, vas facer unha longa viaxe para que te teña alguén a quen lle gustan os ollos vidais. A única condición que che poño é esta: cando chegues ás terras do norte, onde te mando, pásalle a quen te leve o espírito da praia.

Anselmo non me dixo nin si nin non. Pero na súa puída superficie pareceume ver un fuxidío resplandor. Penso agora —que xa o enviei por paquete postal— que foi o seu xeito de dicir si.

Escrito en Outubro de 1995 para os sobriños queridos e rescrito agora para os meus netiños, e todos os amantes dos ollos vidais de Cabo Prior.

PD.: A ciencia cambiou o nome xenérico deste molusco de Astraea a Bolma, quedando Bolma rugosa. Obedezo á Ciencia, mais que bonito é Astraea...